Doğum Bildirimi: 30 Gün, Ceza Var mı, Hastane Otomatik Yapıyor mu?

Sağ olarak doğan her çocuğun doğumdan itibaren Türkiye’de 30 gün içinde nüfus müdürlüğüne, yurt dışında 60 gün içinde dış temsilciliğe bildirilmesi zorunlu. Bu takvim günü — adres bildirimindeki 20 iş günüyle karıştırma.

Süre doğum tarihini izleyen gün başlıyor; son gün resmî tatile denk gelirse tatili izleyen ilk iş günü çalışma saati bitiminde sona eriyor.

Vatandaşa idari para cezası yok. Bunu öngören hüküm 2017’de yürürlükten kaldırıldı. İnternette geç doğum bildirimi için ceza yazan kaynakların hemen hepsi, artık yürürlükte olmayan bir maddeyi aktarıyor.

Evet, kanunda bunun için ayrı bir madde var. Çocuk altı yaşını doldurmamışsa doğum tarihinin tespitinde beyan esas alınıyor. Altı yaşını doldurmuşsa nüfus müdürlüğüne getirilip resmî sağlık kuruluşunca yaş tespiti yapılması sağlanıyor — ama doğuma ait resmî belge ibraz edilirse yaş tespitine gerek kalmıyor.

İdare de pasif kalmıyor: nüfus müdürlükleri bildirilmemiş çocukların varlığını haber alırsa yükümlüleri beyana davet edebiliyor. Davete 30 gün içinde uyulmazsa mülki idare amirinin göreceği lüzum üzerine kolluk kuvvetlerince zorla getirme işlemi yapılıp tescil sağlanıyor.

Kısmen — ve bu ayrımı bilmemek en sık yapılan hata. Sağlık kuruluşunda ya da sağlık personeli nezaretinde gerçekleşen doğumlar, ilgili sağlık birimince nüfus müdürlüğüne beş iş günü içinde bildiriliyor.

e-Tescil uygulamasıyla bebeğin kaydı ve kimlik kartı hastaneden ayrılmadan çıkarılabiliyor. Koşullar: çocuğun isminin belirlenmiş olması, anne ve babanın Türk vatandaşı olması, doğumun gerçekleştiği sağlık kuruluşundan henüz taburcu olunmamış olması ve kuruluştan talep edilmesi.

Uygulamanın hangi hastanelerde olduğu konusunda güncel bir liste yok; İçişleri Bakanlığı’nın 2021 tarihli duyurusu 81 ilde 235 kamu sağlık kuruluşundan söz ediyor. Özel hastanelerin kapsamda olup olmadığına dair resmî bir açıklama bulamadık — doğum yapacağın kuruluşa sormak en doğrusu.

Hizmetin adı “Doğum Bildirimi Başvurusu”. Koşulu: yurt içinde, sağlık kuruluşunda gerçekleşen ve doğum raporu sisteme gönderilmiş bir doğum olması, ve başvurunun 30 gün içinde yapılması.

Başvuruda çocuğun adı, dini, baba adı, kimlik kartını teslim alacak kişi ve çocuğun kaydedileceği adres giriliyor. Başvuru ilçe nüfus müdürlüğünce kontrol ediliyor; mevzuata aykırılık varsa reddedilip kişi nüfus müdürlüğüne yönlendiriliyor.

Sırasıyla veli, vasi, kayyım; bunlar yoksa çocuğun büyükannesi, büyükbabası veya ergin kardeşleri ya da çocuğu yanında bulunduranlar. Resmî vekiller de bildirimde bulunabiliyor — ama vekâletnamede çocuğa verilecek adın da yazılı olması gerekiyor.

Kanundaki tek sayısal sınır şu: çocuğa konulan ad, üç adı geçmemek üzere ve kısaltma yapılmadan yazılıyor.

Ad koymayı ahlak ya da örf gerekçesiyle yasaklayan bir hüküm, yürürlükteki nüfus kanununda ve 2020 tarihli uygulama yönetmeliğinde bulunmuyor. O kural, 5490 ile yürürlükten kaldırılan 1587 sayılı eski Nüfus Kanunu dönemine ait. Kanunda “genel ahlaka uygun olmayan” ibaresi yalnızca geçici bir maddede ve orada da ad koyma yasağı olarak değil, mevcut adı mahkemesiz düzeltme yolu olarak geçiyor.

Gebelikte anneyi takip eden tabip ya da sağlık mesleği mensubunun düzenleyeceği rapor veya belge ile bildirim yapılıyor. Hiç takip yoksa nüfus müdürlüğüne sözlü beyanla bildiriliyor — ancak her sözlü beyanın doğruluğunun mülki idare amirinin emriyle araştırılması zorunlu.

Pratik sonucu NVİ kendi sayfasında söylüyor: araştırma sonuçlanıncaya kadar bu bildirimler aile kütüğüne tescil edilmiyor. Araştırma beyanı doğrulamazsa, ana ile çocuk arasında soybağı bulunduğuna dair tıbbî rapora göre tescil yapılıyor.

Bildirimi ana yapıyor; ananın küçük, kısıtlı, ölmüş ya da velayetin kendisinden alınmış olması hâlinde vasi veya kayyım, velayet babaya verilmişse baba yapıyor.

Soybağı çocukla ana arasında doğumla, çocukla baba arasında ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kuruluyor. Tanıma; babanın nüfus memuruna, mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla oluyor. Nüfus memuruna yapılan tanıma beyanı doğrudan aile kütüklerine tescil ediliyor; mahkeme ya da noter yolunda karar on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildiriliyor. Tanınan çocuk babanın hanesine baba adı ve soyadıyla naklediliyor.

Bildirim, yabancı makamlardan alınmış resmî belge veya raporun dış temsilciliğe verilmesiyle yapılıyor. Bizzat gidilemiyorsa belge, çocuğa konulan adın belirtildiği dilekçe ve ana-babanın kimlik bilgilerini gösteren belgelerle birlikte dış temsilciliğe gönderilerek de yapılabiliyor.

Böyle bir belgeye gerek yok. Dayanağı olan 1587 sayılı Nüfus Kanunu yürürlükten kaldırıldı ve “ilmühaber” kelimesi bugünkü nüfus mevzuatında geçmiyor. Muhtarın bu süreçteki tek rolü, bildirilmemiş bir çocuk söz konusu olduğunda nüfus müdürlüğünce beyana davet edilebilecek kişiler arasında sayılması.

Kanun sözlü beyanın araştırılmasını aile hekimlerine, 2020 tarihli yönetmelik ise il sağlık müdürlüğüne bağlıyor; hangi makamın fiilen araştırdığı iki metinden çözülemiyor. e-Tescil’in güncel yaygınlığı ve özel hastane kapsamı da resmî olarak yayımlanmış değil. Kimlik kartının üretim ve teslim süresi için de yayımlanmış bir gün sayısı yok.