Engelli Aylığı: %40 ve %70 Sınırları, Rapor ve Hane Geliri

Bu, yazının en önemli cümlesi. Engellilik değerlendirmesi yönetmeliği bunu doğrudan söylüyor: raporlar tek başına hakların verilmesi için dayanak teşkil etmiyor, ilgili mevzuattaki diğer şartların ayrıca sağlanması zorunlu.

Yani rapor almak süreci başlatıyor, bitirmiyor. Raporun yanında oran, muhtaçlık, sosyal güvence ve nafaka şartlarının hepsi ayrıca aranıyor ve aylık başvurusu ayrıca Vakfa yapılıyor.

İki ayrı itiraz yolu var ve karıştırılmamalı. Aylık kararına itiraz Vakfa yapılıyor; rapora itiraz ise İl Sağlık Müdürlüğüne.

Engelli aylıklarında muhtaçlık, hane üzerinden hesaplanıyor. Hanenin tüm bireylerinin gelirleri toplanıyor ve kişi sayısına bölünüyor; kişi başına düşen ortalama aylık gelirin net asgari ücretin üçte birinden az olması gerekiyor.

Hane tanımı da geniş: aralarında akrabalık bağı bulunsun ya da bulunmasın, adres kayıt sistemine göre aynı konuta kayıtlı olan ve sosyal inceleme ile birlikte yaşadığı tespit edilen kişiler. Şehir dışında öğrenim gören çocuklar da haneye dâhil.

Bu grup için kanun bir şart daha arıyor ve çoğu kişi ret gelene kadar bunu bilmiyor: talebine rağmen Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olmak. Başvuru Vakıfça sistem üzerinden yapılıyor.

Tutar yine gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı. Ama burada kritik bir ayrıntı var: Kanunda yazılı gösterge rakamları güncel değil.

2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli (K) Cetveli, 1 Ocak – 31 Aralık 2026 dönemi için Kanundaki 4.860 göstergesini 5.253, 3.240 göstergesini ise 3.502 olarak uygulatıyor. Memur aylık katsayısı da 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 dönemi için 1,575512.

Raporda ayrı bir bağımlılık değerlendirmesi alanı var ve “tam bağımlı engelli birey” tanımı yüzde 50 ve üzeri orana bağlı. Bu, başka mevzuatın ağır engellilik ölçütü. Bu aylık bakımından belirleyici olan ise toplam engel oranının yüzde 70 olup olmadığı.

Bu aylık engelli çocuğa değil, bakımını fiilen üstlenen yakınına bağlanıyor. Bakan ile bakılanın aynı hanede ikamet etmesi ve bakımın fiilen gerçekleşmesi şart. Anne ve baba kanuni veli sayıldığı için ayrıca mahkeme kararı gerekmiyor; başvuran anne ya da baba değilse vesayet kararı isteniyor.

Yaşlı aylığı ya da yüzde 40-69 arası engelli aylığı alan biri bu aylığı ayrıca alabiliyor; yüzde 70 ve üzeri engelli aylığı alan alamıyor. Çocuk 18 yaşını doldurduğunda bu aylık kesiliyor ve kendisi için ayrıca başvurulması gerekiyor.

Aldıkları aylık ya da gelir, bu Kanuna göre ödenebilecek tutardan düşükse aradaki fark alınabiliyor. Ama bunun için SYD Vakfına değil, aylığı aldıkları sosyal güvenlik kurumuna başvurmak gerekiyor.

Güncel dönem için TL tutar yayımlayan resmî bir sayfa yok; elimizdeki tek resmî liste 2024 yılına ait olduğu için yayımlamıyoruz. Çocuklar için özel gereksinim raporundaki düzeylerin yüzde 40 oranına nasıl karşılık geldiğini gösteren resmî bir dönüşüm tablosu da bulamadık — Bakanlık sayfası “en az hafif düzeyde” ifadesini kullanırken yönetmelik “en az yüzde 40” diyor, ikisini eşitlemiyoruz. Yetkili hastane listesi Sağlık Bakanlığının bir daire başkanlığı sayfasında yayımlanıyor; bunun yönetmelikte anılan liste olduğunu teyit edemedik. Gerçeğe aykırı belgeyle alınan aylıkların hangi faiz esasıyla geri alındığı konusunda kanun ile yönetmelik arasında bir uyumsuzluk var, o yüzden faiz türünü yazmıyoruz.