Muhtarlıktan belge alırken “ne kadar ödeyeceğim?” sorusunun tek bir ülke geneli cevabı yok — ve bu bir eksiklik değil, kanunun kurduğu düzenin sonucu.

4541 sayılı Kanun'un 20. maddesi harcı düzenliyor ve tarifenin nasıl belirleneceğini şöyle yazıyor: “Hangi işlerden ne miktar harç alınacağı her mali sene iptidasında vilayet idare heyetlerince kararlaştırılır.” Yani tutar ülke geneli değil, il il ve her yıl yeniden belirleniyor.

Bunu doğrulamak için ulusal harç mevzuatına da baktık: 492 sayılı Harçlar Kanunu'nda “muhtar” kelimesi hiç geçmiyor. Her yıl harç tutarlarını güncelleyen Harçlar Kanunu Genel Tebliği de yalnızca o kanunun kendi tarifelerini (yargı, noter, vergi yargısı, tapu, konsolosluk, pasaport, gemi, ruhsatname ve trafik harçları) kapsıyor. Muhtarlık harcı bunların içinde değil — ayrı bir rejim.

Maddenin en çok işine yarayacak kısmı bu: “Mahalle muhtarları ve ihtiyar heyetleri tarafından görülecek hizmetlere karşılık olarak iş sahiplerinden harç alınır ve alınan harç miktarı, evrak ve vesikalar üzerinde gösterilir.” Ödediğin tutarın belgede yazılı olmasını isteyebilirsin.

Kanun iki muafiyet tanıyor: yoksullukları mahalle muhtarı tarafından kabul edilenlerden harç alınmıyor, ayrıca kanunun 3. maddesinin ikinci bendindeki (askerlikle ilgili) işlerden harç alınmıyor. Muhtaçlık gerekçesiyle belge alıyorsan ödemen gerekmez.

Kanunun 21. maddesine göre harçlar münhasıran muhtarlara ait ve muhtarlık giderlerine harcanıyor; genel bütçeye giden bir vergi değil.

En pratik çözüm çoğu zaman belgeyi muhtardan hiç almamak: yerleşim yeri (ikametgâh) belgesi ve nüfus kayıt örneği e-Devlet'ten ücretsiz alınıyor ve kanunen nüfus müdürlüğünden alınanla aynı hukuki değerde.