Yaşam Belgesi: Kim İstiyor, Muhtar mı Onaylıyor?

Çünkü kontrolü kendisi yapıyor. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği, SGK’nın ödemeler kütüğü ile nüfus kütüklerinin “15 günü geçmemek üzere belirli periyotlarla” karşılaştırıldığını söylüyor. Ölüm, evlenme ve cinsiyet değişikliği bu karşılaştırmayla yakalanıyor.

Aynı yönetmelik yoklamanın kapsamını sayıyor: malullükte çalışma durumu, yaşlılıkta yabancı mevzuata tabi çalışma, ölüm aylığında dul eşin yeniden evlenmemiş olması, çocukların öğrenim durumu, engelli çocuğun çalışma gücü kaybı, ana babanın gelirinin net asgari ücretin altında olması — ve en sonda “kendisi ve hak sahiplerinin hayatta oldukları”.

Dul aylığı alanlardan ayrıca medeni durum belgesi istenmesinin sebebi bu: yoklama zaten yeniden evlenip evlenmediğini kontrol ediyor.

Belgeyi Türkiye’de bir kurum “düzenlemiyor”; yabancı kurumun kendi formu muhtarlıkta ya da nüfus müdürlüğünde tasdik ediliyor. Paris Büyükelçiliği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşavirliği’nin bilgilendirmesi bunu açıkça söylüyor: belge çok dilli olduğu için doğrudan mahalle muhtarlığına veya nüfus müdürlüğüne onaylatılabiliyor.

Burada iki resmî Türk kaynağı birbiriyle çelişiyor ve bunu olduğu gibi yazmak, taraf tutmaktan daha yararlı.

Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’ne göre, Milletlerarası Ahval-i Şahsiye Komisyonuna üye ve ilgili sözleşmelere taraf devletlere verilecek çok dilli belgelerde, imza ve mühür taşıması şartıyla hiçbir tasdik aranmıyor. Yani yeminli tercümana ya da notere para vermene gerek yok.

Apostil ise yalnızca 1961 Lahey Sözleşmesine taraf devletlere verilecek belgelerde gerekiyor ve onu kişinin kendisi yaptırıyor.

e-Devlet’te “yaşam belgesi” ya da “hayat belgesi” adında bir hizmet yok. Buna karşılık NVİ’nin “Çok Dilli Doğum Kayıt Örneği (Formül A) Sorgulama” hizmeti var — Fransa dosyasında istenen “Formül A simgeli doğum kayıt örneği” tam olarak bu.

Sık karıştırılan bir nokta: “3201 Sayılı Kanuna Göre Aylık Alanlara Mahsus Yoklama Belgesi” bir yaşam belgesi değil. Hayatta olduğunu değil, yurt dışında çalışmadığını ve ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almadığını gösteriyor. Tetikleyicisi de emeklilik değil, altı aydan uzun süre yurt dışında bulunmak.

3201 sayılı Kanuna 2020’de eklenen hüküm şunu söylüyor: yurt dışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar dahi kısa süreli çalışma sayılan işlerde çalışanların aylıkları kesilmiyor. SGK kendi sayfasında bu kapsamdaki işlerin şu an Almanya ve İsviçre’de bulunduğunu belirtiyor.

Bu ciddi bir mali risk. Yersiz ödemelerin geri alınmasında, ödeme kişinin kasıtlı ya da kusurlu davranışından doğmuşsa geriye doğru on yıla kadar, Kurumun kendi hatasından kaynaklanmışsa beş yıla kadar gidiliyor ve kanuni faiz uygulanıyor.

Ödeyebilirsin. Muhtarlık hizmetleri karşılığında harç alınıyor ve alınan harcın belge üzerinde gösterilmesi zorunlu; tutarı her mali yıl başında il idare kurulu belirlediği için ilden ile değişiyor ve ulusal bir rakam yok. Yoksullukları muhtar tarafından kabul edilenlerden harç alınmıyor.

Hangi yabancı kurumların nüfus kayıt örneğini kabul ettiğine dair ülke ülke resmî bir liste yok. Türkiye’deki bankaların kendi başlarına yaşam belgesi isteyip istemediğini de doğrulayamadık; kaynaklarda geçen tek şey SGK’nın yoklamayı bankalara ve PTT’ye yaptırabilmesi. Yabancı kurumların kendi son başvuru tarihleri de Türk kaynaklarında yer almıyor.