Muhatap, yapının bulunduğu ilçe belediyesinin yapı kontrol müdürlüğü. Kanun ihbar için özel bir usul aramıyor; idare harekete geçmezse yıkım masrafını belediye ödüyor.
Ruhsatsız ya da ruhsatına aykırı bir yapı gördüğünde başvuracağın yer, yapının bulunduğu ilçenin belediyesi — imar ya da yapı kontrol müdürlüğü.
Adana’da bu ayrım önemli: büyükşehir kanunu büyükşehir sınırını il mülki sınırı saydığı için “belediye sınırı dışı” bir alan yok, ve münhasıran büyükşehire verilmeyen görevler ilçe belediyesinde. Büyükşehirin imardaki rolü planlama ve denetim; sıradan bir yapının ruhsatı ve yıkımı ilçe belediyesinin işi.
İhbar için özel bir usul yok
Kanun idarenin harekete geçmesini “ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması” şartına bağlıyor. Yani belirli bir form ya da prosedür aranmıyor.
Ama dilekçe hakkının korumasından yararlanmak istiyorsan ad-soyad, imza ve iş ya da ikametgâh adresi gerekiyor; bu şartları taşımayan dilekçeler kanunen incelenemiyor. CİMER de kişisel bilgileri belirtilmeyen başvuruları işleme almadıklarının arasında sayıyor.
İsimsiz ihbarın durumu ikili: idarenin harekete geçme yükümlülüğünü yine tetikleyebiliyor, ama sana 30 günlük gerekçeli cevap hakkı ve süreci takip etme imkânı kalmıyor. Kimliğin ise gizli tutuluyor — bu gizlilik demek, anonimlik demek değil.
İhbardan sonra ne oluyor
1
İdare o andaki inşaat durumunu tespit ediyor ve yapı mühürlenerek inşaat derhal durduruluyor.
2
Yapı tatil zaptı yapı yerine asılıyor; asılmakla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılıyor. Bir nüshası muhtara bırakılıyor, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderiliyor.
3
Aykırılığın tapu kayıtlarının beyanlar hanesine işlenmesi için idare en geç yedi gün içinde tapu dairesine yazılı bildirim yapıyor.
4
Yapı sahibinin, yapıyı ruhsata uygun hâle getirmesi ya da ruhsat alması için en çok bir ayı var.
5
Süre sonunda aykırılık sürüyorsa ruhsat iptal ediliyor ve yapı, belediye encümeni kararının ardından yıktırılıyor; masrafı yapı sahibinden tahsil ediliyor.
Tapu şerhi az bilinen ama ağır bir sonuç: aykırılığın giderildiğine dair idare tapu dairesine bildirim yapmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamıyor. Yapı bu hâliyle satılması ya da ipotek edilmesi zor bir hâle geliyor.
İdare harekete geçmezse
Bu kısım sayfanın en işe yarar bilgisi ve neredeyse hiçbir yerde yazmıyor: kanun idarenin gecikmesini de yaptırıma bağlıyor.
•
Yapı tatil tutanağından sonraki bir ay içinde yapı ruhsata uygun hâle getirilmediği hâlde iki ay içinde yıkım kararı alınmayan, ya da yıkım kararı alınmasına rağmen altı ay içinde yıkılmayan yapılar Bakanlıkça yıkılabiliyor — ve yıkım maliyeti “%100 fazlası ile ilgili idaresinden” tahsil ediliyor. Yani gecikmenin bedelini belediye ödüyor.
•
Büyükşehir belediyesi ilçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetlemeye yetkili; eksiklik ve aykırılıkların giderilmesi için üç ayı geçmemek üzere süre veriyor, giderilmezse kendisi gidermeye yetkili oluyor.
•
Dilekçe hakkı kanunu, yetkili makamı en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap vermeye zorluyor.
•
Otuz gün cevapsız kalan istek reddedilmiş sayılıyor ve idari yargı yolu açılıyor.
İdari para cezası nasıl hesaplanıyor
Tek bir rakam yok ve olamaz. Kanun cezayı yapının sınıf ve grubuna göre metrekare üzerinden hesaplatıyor, bin Türk lirasından az olamayacağını söylüyor ve maddedeki oranları bunun üstüne ekliyor.
•
Ruhsatsızsa cezanın yüzde 180’i ekleniyor.
•
Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmışsa yüzde 40’ı.
•
Mevcut hâliyle ya da öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyorsa yüzde 100’ü.
•
Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmadan yapılmışsa yüzde 30’u.
•
İnşai faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyorsa yüzde 20’si, çevre ve görüntü kirliliğine sebep oluyorsa yüzde 20’si.
Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artıyor ve Çevre Kanunu cezalarının aksine bunları yıllık bir tebliğle ilan eden resmî bir yayın yok. O yüzden burada rakam yazmıyoruz; güncel tutarı ilgili belediyeden öğren.
Ceza kime kesiliyor
Sanılanın aksine tek bir cezanın taraflar arasında bölüşülmesi söz konusu değil: kanun cezayı “üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı” uygulatıyor. Sayılanlar yapı sahibi, yapı müteahhidi ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesul.
Ayrı bir fıkra listeyi genişletiyor: parsel sahibi, harita, plan, etüt ve proje müellifleri ve gözetmenleri, fenni mesuller, yapı müteahhidi, şantiye şefi ve 2026 değişikliğiyle enerji kimlik belgesi uzmanı ile yangın güvenlik uzmanı. Karar mercii belediye encümeni ve ceza, tespitten itibaren on iş günü içinde uygulanıyor.
Hapis cezası da var
Ceza kanunu, ruhsat alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan ya da yaptıran kişiyi bir yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırıyor. Madde uygulamayı belediye sınırları içi ve özel imar rejimine tabi yerlerle sınırlıyor — Adana’nın tamamı belediye sınırı içinde olduğu için burada bu sınır bir istisna yaratmıyor.
Bir çıkış yolu var: yapı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilirse kamu davası açılmıyor, açılmışsa düşüyor ve mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkıyor. Ayrıca aynı fiil nedeniyle mahkûm olanlara, tahsil edilmiş idari para cezası faizsiz olarak iade ediliyor.
Her tadilat kaçak yapı değil
Komşunun tadilatını ihbar etmeden önce bakılacak liste: derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri, çatı onarımı ve kiremit aktarılması ile taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilat ve tamiratlar ruhsata tabi değil.
Mühürlü yapıyı tamir etmek suç mu
Burada bir tuzak var: kanun, yapının mevzuata uygun hâle getirilmesi için yapılan iş ve işlemlerin mühür bozma suçu teşkil etmeyeceğini söylüyor — ama bunu “idarenin yazılı izni dahilinde” şartına bağlıyor. Yani düzeltmeye başlamadan önce yazılı izin almak gerekiyor.
Metruk ya da yıkılacak durumdaki bina ayrı bir yol
Bunu kaçak yapıyla karıştırmamak gerekiyor. Genel güvenlik bakımından tehlike arz ettiği tespit edilen metruk yapılar ile yıkılacak derecede tehlikeli yapılarda süreç farklı: sahibinin adres kayıt sistemindeki adresine üç gün içinde tebligat yapılıyor, tehlikenin giderilmesi için 30 günü geçmemek üzere süre veriliyor, süre sonunda idare yapıyor ve masrafı yüzde 20 fazlasıyla tahsil ediyor.
Bu maddede bir yoksulluk istisnası da var: “Alakalının fakruhali tevsik olunursa masraf belediye veya valilikçe bütçesinden karşılanır.”
İmar barışından hâlâ yararlanılabilir mi
Kanun metnine göre hayır. Yapı Kayıt Belgesi’nin tek dayanağı olan geçici madde, başvuruyu 31 Ekim 2018, kayıt bedelinin ödenmesini 31 Aralık 2018 tarihine bağlıyor ve süreleri uzatma yetkisi de en çok bir yılla sınırlıydı. Kanunda bu pencereyi yeniden açan başka bir geçici madde yok; e-Devlet’te de yalnızca mevcut belgeyi doğrulama hizmeti var, başvuru hizmeti yok.
Bu inancın sürmesinin sebebi şu: Bakanlığın 2018’de yazılmış sık sorulan sorular sayfaları hâlâ yayında ve gelecek zaman kipiyle yazılmış. Ayrıca Yapı Kayıt Belgesi kalıcı da değil — “yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar” geçerli.
Asılsız ihbarın riski
İyi niyetle gördüğünü bildirmek bir risk taşımıyor. Ama ceza kanunu, işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye hukuka aykırı fiil isnat ederek hakkında soruşturma başlatılmasını ya da idari yaptırım uygulanmasını sağlamayı bir yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırıyor.
CİMER de yalnızca tahmine dayalı, somut bilgi, belge ve delil içermeyen başvuruları işleme almıyor — fotoğraf eklemek hem başvuruyu geçerli kılıyor hem işi hızlandırıyor.
Doğrulayamadıklarımız
İmar para cezalarının güncel tutarını doğrulayamadık; bu cezalar için yıllık resmî bir tebliğ yayımlanmıyor. Bakanlığın imar barışının kapandığını tarihiyle söyleyen bir açıklaması da yok — elimizdeki kanıt geçici maddenin kendi süreleri ve pencereyi yeniden açan bir düzenlemenin bulunmaması. Bir komşunun idarenin hareketsizliğine karşı dava açma ehliyeti olup olmadığı da mahkemenin takdirinde.
Sık sorulanlar
Kaçak yapıyı Adana’da kime ihbar edeceğim?
Yapının bulunduğu ilçenin belediyesine — imar ya da yapı kontrol müdürlüğüne. Büyükşehir kanunu münhasıran büyükşehire verilmeyen görevleri ilçe belediyesine bırakıyor.
İhbar için özel bir form var mı?
Kanun bir usul aramıyor; idare “herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması” üzerine harekete geçmek zorunda. Ancak dilekçe hakkının korumasından yararlanmak için ad-soyad, imza ve iş ya da ikametgâh adresi gerekiyor.
İsimsiz ihbar edebilir miyim?
Edebilirsin ama karşılığı sınırlı. Şartları taşımayan dilekçeler kanunen incelenemiyor; ihbar idarenin harekete geçme yükümlülüğünü yine tetikleyebilir, ama 30 günlük gerekçeli cevap hakkını ve süreci takip etme imkânını kaybediyorsun.
İhbardan sonra hangi süreler işliyor?
Tespit ve mühürleme; yapı tatil zaptının asılmasıyla tebliğ; aykırılığın giderilmesi için en çok bir ay; tespitten itibaren on iş günü içinde encümence idari para cezası; tapuya bildirim için yedi gün.
Yıkımın masrafını kim öder?
Kural olarak yapı sahibi. Ama idare gecikirse tablo değişiyor: yıkım kararı iki ay içinde alınmaz ya da alınan karar altı ay içinde uygulanmazsa Bakanlık yıkabiliyor ve maliyeti yüzde 100 fazlasıyla ilgili idareden tahsil ediyor.
Ceza ne kadar?
Tek bir rakam yok. Ceza yapı sınıfına göre metrekare üzerinden hesaplanıyor, bin Türk lirasından az olamıyor ve oranlar üstüne ekleniyor — ruhsatsızsa yüzde 180, başkasının parselindeyse yüzde 40, can ve mal emniyetini tehdit ediyorsa yüzde 100 gibi. Tutarlar her yıl yeniden değerleniyor ve yıllık bir tebliğle ilan edilmiyor.
Ceza sadece ev sahibine mi kesilir?
Hayır. Kanun cezayı “üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı” uygulatıyor: yapı sahibi, yapı müteahhidi ve aykırılığı altı iş günü içinde bildirmeyen fenni mesul birlikte sayılıyor.
Hapis cezası da var mı?
Var: ruhsatsız ya da ruhsata aykırı bina yapan veya yaptıran için bir yıldan beş yıla kadar hapis. Yapı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilirse kamu davası açılmıyor, açılmışsa düşüyor.
Komşumun tadilatı kaçak yapı sayılır mı?
Çoğu zaman hayır. Boya, badana, sıva, doğrama, döşeme ve tavan kaplaması, elektrik ve sıhhi tesisat tamiri, çatı onarımı ve kiremit aktarılması ile taşıyıcı unsuru etkilemeyen tadilatlar ruhsata tabi değil.
Mühürlenen yapıyı düzeltmeye başlayabilir miyim?
Ancak idarenin yazılı izniyle. Kanun, uygun hâle getirmek için yapılan işlerin mühür bozma suçu oluşturmayacağını söylüyor ama bunu yazılı izin şartına bağlıyor.
İmar barışından hâlâ yararlanabilir miyim?
Kanun metnine göre hayır. Yapı Kayıt Belgesi’nin dayanağı olan geçici madde başvuruyu 2018 tarihlerine bağlıyor ve pencereyi yeniden açan bir düzenleme yok; e-Devlet’te yalnızca doğrulama hizmeti var.
Belediye ihbarımı işleme koymazsa ne yapabilirim?
Dilekçe hakkı kanunu otuz gün içinde gerekçeli cevap istiyor; büyükşehir belediyesi ilçe belediyesinin imar uygulamalarını denetleyip üç aya kadar süre verebiliyor; otuz gün cevapsız kalan istek reddedilmiş sayılıyor ve dava yolu açılıyor.
Asılsız ihbarın bana riski var mı?
Bilerek asılsızsa var: ceza kanunu, işlemediğini bildiği hâlde birine hukuka aykırı fiil isnat etmeyi bir yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırıyor. İyi niyetle gördüğünü bildirmek bu kapsamda değil.
Mahalle Defteri resmî bir devlet ya da belediye kanalı değildir. Buradaki bilgiler resmî kaynaklardan derlenmiştir; işlemler ve ücretler değişebileceği için başvurudan önce ilgili kurumdan ya da e-Devlet'ten teyit et.
Çöp, su arızası, elektrik, hatalı park, gürültü: Adana'da her sorunun ayrı bir kapısı var. ALO 153, ASKİ 185, Toroslar 186 ve 112 arasında doğru seçim.
Gürültü, çöp, kaçak yapı, aidat: hangi komşuluk sorununda hangi kuruma başvurulur? Muhtarın yetkisinin başladığı ve bittiği yer.
Son kontrol: 26 Temmuz 2026
Mahalle Defteri'nin barındırma masrafı için reklam gösterebiliriz. Bunun için reklam çerezlerine iznin gerekiyor; istemezsen hiçbir reklam çerezi kullanılmaz. Ayrıntılar: Gizlilik ve veriler